>

Waarom bouwen met strobalen?

spiraalhuisDit spiraalvormige huis is in Ierland gezet.


003 Een van de manieren om milieuvriendelijk te bouwen is het bouwen met strobalen. Stro is een agrarisch restproduct waar veel landen een overschot van hebben. Dit overschot wordt dan verbrand of ondergeploegd.   Stro is dan ook een relatief goedkoop materiaal.  Maar ook belangrijk is dat het  verbouwen en oogsten van stro veel minder energie kost dan de productie van menig ander bouwmateriaal. Zelfs  in vergelijk met bijvoorbeeld hout, heeft het stro een zeer kort tijd nodig om te groeien.
Stro is een natuurlijk materiaal, is biologisch afbreekbaar, isoleert goed en is in droge vorm zeer lang bruikbaar.  Door de afmeting van de strobalen worden muren dikker dan gebruikelijk maar hebben dan ook een veel hogere isolatie waarde.  Een goed gebouwd strobalenhuis kan met zeer weinig energie verwarmd worden en kan in de zomer koel en in de winter warm zijn en kan eeuwen blijven staan.
Bij een strobalenhuis is het stro over het algemeen niet meer zichtbaar als het huis af is.  Het stro wordt vaak afgewerkt met leem en/of kalk.

 Maar ook het afwerken met hout is een mogelijkheid, maar dat is wel minder ecologisch.
000

Stro is een makkelijk materiaal om mee te werken en daardoor is het bouwen met  stro voor veel mensen toegankelijk. Wel is het voor de levensduur van het bouwwerk belangrijk dat er een goede begeleiding is of dat er voldoende kennis is van de belangrijkste details in de strobalenbouw.
Strobaalbouw nodigt mensen uit die weinig of geen bouwervaring hebben om mee te doen, want iedereen kan een strobaal stapelen. Mensen die normaal niet snel zouden meedoen aan een bouwproces, omdat ze denken dat ze dat niet kunnen, hebben die angst veel minder wanneer het gaat om het bouwen met strobalen. Zo zie je over het algemeen bij strobaalbouw opeens heel veel vrouwen rondlopen, terwijl je in de traditionele bouw bijna geen vrouwen tegenkomt. Mensen met en zonder bouwervaring werken gezamenlijk aan de bouw van een huis. Daarmee kan het bouwen met strobalen een heel sociaal gebeuren zijn.  Mensen die een huis van strobalen bouwen nodigen meestal hun vrienden, familie en kennissen uit om mee te bouwen. Er wordt veel gelachen op een strobaalbouwput, mensen zijn ontspannen en met plezier aan het werk.

Het bouwen van een strobalen huis kan afhankelijk van de gekozen constructie goedkoop zijn en is daarom voor mensen met een smalle beurs, of in gebieden waar mensen in armoede leven een goede uitkomst. Of je nu een strobalen kasteel bouwt, of een klein huisje, beide woningen kunnen prettig en mooi zijn om in te wonen.
Een strobalen huis ademt een vriendelijke en natuurlijke sfeer uit. En met strobalen kun je bouwen in geheel verschillende stijlen (van zeer organisch golvend en rond tot en met extreem strak en glad.)
Voor wie nog niet is overtuigd van het gemak en het comfort en de mogelijkheden van strobalenbouw is het de hoogste tijd om eens een kijkje te nemen in een strobalen huis! Ook een weekeind of midweek of langer een strobalenhuis huren is mogelijk.

De meest gehoorde vooroordelen en vragen over het bouwen met strobalen. 

006Hoe zit dat met bio-ecologisch bouwen?
Met strobalen, ja. Je mag stro niet met hooi verwarren. Stro is een afvalproduct. En de balen bestaan uit samengeperste dode plantenstengels van een graangewas. De voorkeur gaat uit naar stro van (winter) tarwe, gerst, rogge of haver. En nu het logische deel: Bio-ecologisch bouwen is energie- en waterbesparend bouwen met zo weinig mogelijk chemische en /of schadelijke materialen en stoffen in en rond het gebouw, rekening houdend met de draagkracht van de aarde en met de gerechtvaardigde behoeftes van huidige en toekomstige generaties wereldwijd.  Op het eerste gezicht lijk het heel veel bij elkaar maar ik zou met minder geen genoegen nemen.

Wat voor strobalen gebruiken jullie?
Gewoon van die strobalen van het veld. Natuurlijk niet die grote rollen die je zomers in de velden ziet opduiken. Het formaat van en strobaal kan variëren, de breedte tussen de 45-50cm, hoogte tussen 35-40 cm en lengte tussen 90-175cm, afhankelijk van de pers. De geschikte strobalen voor een woning zijn hardgeperst,  een dichtheid is vereist die hoger is dan 90kg/m2.  Een strobaal mag zeker niet vochtig zijn, de inbouwvochtigheid moet beneden de 15% liggen. Vanaf de oogst tot het bouwproces toe is het dus noodzakelijk om de balen droog te houden.   Andere formaten van strobalen zijn er ook maar dan wordt het verhaal te ingewikkeld.

Stro is toch brandbaar, krijg je daar wel een brandverzekering voor?
Ten eerste wordt er niet met los stro maar met balen gebouwd.  Een strobaal is zo compact dat er geen lucht bij kan  voor een goede brandontwikkeling.  Verder worden de strobalen afgewerkt met een leem of kalkpleister die onbrandbaar is.  In Duitsland en Oostenrijk zijn muren van strobalen getest op brandwerendheid:  Een afgewerkte strobalen muur voldoet ruimschoots aan de moderne eisen voor brandveiligheid.  Ook is het geen probleem om voor een strobalenwoning een normale verzekering polis te verkrijgen.

Stro isoleert toch slecht?
De isolatie waarde van een afgewerkte strobalenmuur komt in de buurt van de norm van het passief-huis.  Om te voldoen aan het bouwbesluit zou je de strobalen over de lengte kunnen zagen maar dat is natuurlijk de verkeerde strategie.  De isolatie waarde hangt ook af van de richting van de stro-halmen in de strobaal.  Voor “plat” gestapelde balen gaat men uit van een iets lagere isolatie (lambda 0.08) en voor balen “op z’n kant”, is de isolatie waarde iets beter (lambda 0,06)  maar dan is de wand meestal weer smaller. 

001Stro gaat toch snel rotten?
Als een huis met strobalen op de juiste manier is gebouwd, dan blijven de strobalen onder alle normale omstandigheden droog en is het risico op rotten nihil.  Belangrijk is dat er met goed droog stro gewerkt wordt en dat het stro droog blijft. Een goede buitenbepleistering en een ruime dakoversteek is essentieel om dat zo te houden.  Ook is het belangrijk om damp open te bouwen om inwendige condensatie te voorkomen.

Stro trekt toch muizen en ander ongedierte aan; heb je een kat nodig?
Stro bevat veel cellulose en daar houden knaagdieren en insecten niet van. Wel kan het stro een warme nestplaats bieden.  Maar dat  geldt ook voor steenwol en glaswol.  Wat de meeste dieren interesseert is het graan, en daarvan is in de strobalen niet veel meer te vinden. Door de natuurlijke laag was  is het stro naast vocht ook beschermd tegen knaagdieren en bacteriën, voor wie de stengels bijna onverteerbaar zijn. Om alle risico's uit te sluiten, is het goed om met de detaillering van de bouw de juiste maatregelen te nemen en te zorgen voor het stevige aandrukken van de balen. 

Met stro kun je toch geen stevige woning bouwen?
De dragende structuur is vaak een houtskelet of staal scelet en dan is er weinig stevigheid nodig van de strobalen.  Deze constructie is vaak niet eens volledig nodig: een strobalen muur kan een behoorlijke last dragen.   Voor een efficiënt ontwerp is het mogelijk om de belastingen zo te verdelen dat zowel de muren als een aparte draagconstructie een bijdrage leveren. 

Heb je geen last van hooikoorts? 
Gelukkig niet.  Simpel: stro is geen hooi. Hooi is gemaaid gras met zaden, pollen, enz. In stro zitten enkel halmen.  Wel heb ik zelf last van stro-koorts, maar dat is gelukkig veel aangenamer dan hooikoorts.

Is het goedkoper om met strobalen te bouwen?
Aha! In tijden van crisis een zeer interessante vraag. Dit hangt volledig af van de eisen die je stelt en de keuze van de materialen die daarbij komt en de manier van bouwen en het percentage dat je zelf doet, enz. Het grote voordeel is dat je heel veel zelf kan doen bij strobalenbouw met relatief weinig materiaal. De extra kosten kies je zelf. De goedkope materialen (incl. isolatie) en het feit dat je veel zelf kan doen, maken het mogelijk een bouw te realiseren die tegen een 'normale' prijs de meest recente energiezuinige technieken benut.  En als het goed is zijn er ook mensen die willen weten wat een strobalenhuis kost.  Wat kost een vliegtuig?? . . zo veel? . . . ja, en een strobalenhuis is iets goedkoper!  En voor wie met de cijfers aan de slag wil en zichzelf geen leem in de ogen strooit zou ik uit gaan van 800 a 900 euro per m²!  En dan moet ik er nu maar van uit gaan dat niemand gaat vragen wat er wel en niet in deze prijs zit.

Hoe lang gaat zo’n strobalenhuis mee?
Niemand kan deze vraag met zekerheid beantwoorden aangezien het eerste strobalenhuis ongeveer 130 jaar geleden is gebouwd... In de VS zijn er huizen die ongeveer 100 jaar oud zijn en nog steeds bewoond, zij vertonen geen problemen. Zoals met alle andere technieken van huizenbouw geldt: als je huis gebouwd is met een goed ontwerp, met een goede technische uitvoering en als je het goed onderhoudt, is er geen reden om aan te nemen waarom het niet ten minste 100 jaar zou blijven staan.

Wat verschillende manieren om met strobalen te bouwen.

1: Met lastdragende wanden van alleen stobalen  (Nebraska-stijl)
Dit is de oudste manier van strobalen bouwen waarbij de  muren van strobalen het dak dragen.  Omdat je de strobaal gebruikt als dragende constructie moet er bij deze manier van bouwen meer rekening gehouden worden met de eigenschappen van de strobalen.
fundatie
Voordelen:
- een manier van bouwen die relatief makkelijk, snel en goedkoop kan zijn
- je gebruikt minder hout
- het geeft een gebouw dat goede bestand is tegen aardbevingen.
- een manier van bouwen, waarbij je het grootste gedeelte van het huis kunt bouwen met mensen die geen of weinig bouwervaring hebben
ramenNadelen:
- het mag niet regenen tijdens de bouw tot dat het dak waterdicht is of je moet een tijdelijk dak bouwen
-het huis moet een tijd ‘inklinken’ voordat je de strobalen kunt afwerken
 –Soms ook voor de installaties (bv elektra) rekening houden met het inzakken en weer uitveren (net als de krimp-rek bij houtskeletbouw) in verticale richting
-Voor deuren en soms ook voor grote ramen moet er een eigen ondersteunende constructie voorzien worden.
-Kan lastiger zijn om hiervoor een bouwvergunning te verkrijgen omdat er geen specifieke voorschriften zijn voor het bouwen met strobalen.

Een grasdak is overigens goed te combineren met deze bouwmethode.
In Zwitserland staat een strobalenhuis (met verdieping) dat lastdragend gebouwd is, en een dak heeft waar zonder problemen vele tonnen aan sneeuw op kan liggen (zie foto)

008
2: Met houten, stalen of betonnen draagconstructie
Bij deze veel toegepaste manier van bouwen worden de strobalen niet belast met het gewicht van het dak of van de vloer.  Omdat het meer lijkt op conventionele bouw is deze manier van bouwen meer geaccepteerd.  Vaak is het makkelijker om voor deze manier van bouwen een vergunning te krijgen dan voor de lastdragende methode.
sbh7.jpg (22 221bytes) 
hout
011 
staal
Voordelen:
-De houtskeletbouw en staal of betonbouw is een meer geaccepteerde manier van bouwen en meer bekend.
-Het dak kan al eenvoudig waterdicht zijn voor dat de wanden opgebouwd worden.
-Ramen en deuren kunnen in de draagconstructie opgenomen worden.
Nadelen:
-De draagkracht van de strobalen wordt niet benut en er wordt extra materiaal en energie gebruikt voor de constructie
-De houtskeletbouw (of staal – beton bouw) vraag extra kennis en vaardigheid op dit gebied.
- Doordat de belastingen via een aparte constructie op de fundering overgedragen worden wordt de fundering ook ingewikkelder.


3: Met een combinatie van de twee bovengenoemde methoden
Het dak kan bijvoorbeeld  in het midden op een binnenmuur of aantal kolommen steunen en ter plaatsen van de buitenmuren op de strobalen rusten. Je combineert zo de voordelen van beide bouwmethoden.
4: Met bogen van strobalen
Ook is het mogelijk om met de strobalen in een boog of gewelf constructie te werken.  Dak en muren worden dan min of meer een geheel.  Dit vraagt wel de nodige creativiteit om de dakconstructie water dicht te maken.
Strohballenkuppel

Click to close this window

Geschiedenis van het bouwen met strobalen
Het bouwen met stro en leem wordt natuurlijk al heel erg lang gedaan.  Het bouwen met strobalen kon pas beginnen na de uitvinding van de strobalenpers, eind 1800.”
016
De eerste strobalen huizen werden gebouwd in de graslanden van Nebraska (Verenigde Staten). Hout was schaars en duur en stro en hooi waren rijkelijk voorhanden. Veel van de eerste huizen werden als tijdelijke onderkomens gebouwd. Toen men ontdekte dat de huizen van stro duurzaam en comfortabel waren, werden veel huizen gepleisterd en als permanente bewoning gebruikt. Bij de eerste strobalen huizen die werden gebouwd, werd geen gebruik gemaakt van een houten constructie om het dak te dragen, maar werd het dak gedragen door de strobalen zelf.
In Europa komt het strobalen bouwen vanaf  begin 1900 langzaam wat op gang .   De geschiedenis van de Europese strobalenbouw is minder kleurrijk dan de Amerikaanse.  Toch is de methode hier niet onbekend. In het Franse Montargis staat Maison Feuillette, een strobalenhuis daterend uit 1921.
Montargis11.jpg

Sinds 1986 zijn er in Frankrijk zo'n vijftien gebouwen bijgekomen. De hernieuwde belangstelling zou vooral te danken zijn aan voorstanders in "de ecologische hoek." Met name in het circuit van internationale ecodorpen is de bouwmethode in opmars.  Maar ook particulieren in Nederland hebben het materiaal (her)ontdekt. Op tal van plaatsen in ons land zijn projecten met strobouw.
In  Nederland wordt het eerste strobalen huis in 1945, in Heeze gebouwd. Het is crisistijd, bouwmateriaal is schaars en duur. Strobalen zijn goedkoop en dus wordt er met strobalen gebouwd. Er wordt een skelet gebouwd en daartussen worden strobalen opgestapeld. Helaas bestaat het huis niet meer. De eigenaar heeft, toen hij het huis wilde verkopen, de strobalen vervangen door baksteen.
The finished pavilion
Inmiddels zijn er in Nederland al een aantal strobalen huizen gebouwd.
Het eerste strobalenhuis met een bouwvergunning is in 1998-1999 gebouwd in Ouwerkerk.
Earth stucco Garden gabel

strobalenhuisIn Duitsland, België en de Verenigde Staten is strobouw veel bekender dan in Nederland. Momenteel zijn er in ons land ongeveer dertig tot vijfendertig bouwwerken met een vergunning. Er zijn dan ook maar weinig aannemers met expertise. Blijkbaar zijn Nederlanders standvastiger in hun vooroordelen die er heersen tegen deze duurzame bouwvorm. “Mensen hebben al snel een 'drie biggetjes' idee bij huizen van stro, terwijl ze juist enorm stevig zijn. De huizen zijn erg gezond om in te wonen. De balen zorgen voor een goede isolatie en de muren zijn vochtregulerend en ademend. Strobouw bewijst bovendien dat duurzaam bouwen niet duur hoeft te zijn. Sterker nog, de natuurlijke materialen zijn goedkoper dan beton en steen.  

Intussen zijn er ook werkgroepen ontstaan rond strobalenbouw in Duitsland, Oostenrijk, België, Frankrijk en natuurlijk ook in Nederland.  Maar voorlopig bevindt de bouw met strobalen zich in Nederland nog steeds in een experimenteerfase. En zolang onderzoekers, overheid en progressieve bouworganisaties als de Stichting Experimentele Volkshuisvesting een afwachtende houding aannemen, zal het daar voorlopig ook blijven. De polderpioniers zijn bij de bouw van hun experimentele villa's de komende jaren voor een groot deel aangewezen op de steun van sympathisanten en de helpende hand van vrijwilligers.  Een grote kans dat het groeiend aantal eko-dorp-activiteiten hier wat versnelling in kan brengen.

Passiefhuizen met stro

Tot slot nog even over de passiefhuizen trend.  Sinds een vijftal jaar is strobalenbouw aan een plotse opmars in Europa begonnen, temeer daar strobalen perfect bruikbaar zijn om een grote stap in de richting van het bio-ecologisch passiefhuis te gaan.  Passiefhuizen zijn zo goed geïsoleerd dat ze geen centraal verwarmingssysteem meer nodig hebben. Het gaat om een technische standaard die ook uit Duitsland afkomstig is. Belangrijke aandachtspunten hierbij zijn: koudebruggen voorkomen, een zeer goede wind- en luchtdichtheid, gecontroleerde mechanische ventilatie met warmteterugwinning, specifieke vensters met drievoudig glas in geïsoleerde kaders, een isolatiedikte van 30-40 cm. Er zijn in Nederland ook enkele tientallen passiefhuizen gebouwd of in aanbouw.  Om met strobalen de passiefhuis standaard te halen is nog lastig met de standaard strobalen en zonder wat extra isolatie.

                                                                                                    Wouter Klijn, juli 2009





 

 

Link naar een filmpje vanuit Sieben Linden, die daar een klein schuurtje als demonstratie voor strobalenbouw hebben neergezet. Klik hier voor het filmpje. Enkele foto's:

detail
detail

detail

detail

buiten

boom

zitje

detail

muur

wasbak

Hier vind je informatie over hoe we de stromuren op DKA willen bouwen.
Als je meer informatie over het ecodorp wil, klik dan hier.
Meer informatie over Strobouw in Nederland kunt u krijgen bij:
Strobouw Nederland
www.strobouw.nl