>

Weldadige gebouwen 1: Gebruik de omgeving

Aan elke plek kleven herinneringen en gevoelens van mensen en elke plek is getekend
door sporen in het landschap: structuren, begroeiingen, hoogteverschillen, een beekje of
een sloot. Het zijn culturele ankerpunten voor identiteit. Neem die in een nieuw ontwerp
mee. Het geeft karakter aan de woonomgeving en houvast aan de bewoners.

>Achtergrond
Voor de inrichting van een locatie is de zogenoemde lagenbenadering een handig hulpmiddel. Laag ÈÈn is de
uitgangssituatie qua landschap, natuur, biodiversiteit, bodem, cultuurhistorie en archeologie. Dat gegeven is
een sterke onderlegger bij verdere planvorming. Het respecteren van de uitgangssituatie betekent behoud van
aanwezige kwaliteiten en een betere garantie voor variatie en identiteit. Laag twee bestaat uit de netwerken
voor mobiliteit, water en groen. Het maakt veel uit of een woning zich langs een verkeersweg bevindt of op
een stille locatie middenin het bos. Afhankelijk van de gewenste dynamiek krijgt een woning een specifieke
plek in die netwerken. Het stedelijke weefsel bepaalt ook naar welke kant een woning beschutting moet bie-
den en naar welke kant de woning meer geopend kan zijn. Laag drie wordt gevormd door de reeds aanwezige
bebouwing. Ook die is bepalend voor het karakter van een nieuwe invulling.

>Ontwerpoplossingen
Traditioneel wordt het landschap afgedekt met een zandpakket. Daarmee gaat alle geschiedenis en karakter in
ÈÈn klap verloren. Het is beter om in het ontwerp te reageren op de lagen die de omgeving al te zien geeft.
Die bieden aanknopingspunten voor een goed ontwerp. Laat de aanwezigheid (en het behoud) van bomen,
houtwallen, een beek of hoogteverschillen daarom van invloed zijn. Laat ook de maat van het landschap rich-
tinggevend zijn bij het bepalen van afmetingen en bouwvolumes, bijvoorbeeld door de bouwhoogte te beper-
ken tot de hoogte van het groen. Gebruik de kenmerken van bestaande (historische) bebouwing in de buurt
als uitgangspunt voor nieuwe ontwerpen. Uitzicht, privacy, luchtkwaliteit, geluid, sociale veiligheid, herken-
baarheid en bereikbaarheid spelen een grote rol. De aanwezigheid van een goederenspoorlijn vraagt misschien
om een grotendeels gesloten gevel, terwijl een rustige en natuurlijke omgeving elders kan inspireren tot een
gevel met veel glas. Zorg op een intensief benutte locatie voor voldoende beschutting waardoor bewoners
zich in hun woning veilig kunnen voelen.

Lees meer over dit onderwerp
ïMinisterie van VROM, Duurzame stedenbouw geeft meerwaarde aan de stad, IPSV-publicatie 3114, Den Haag, 2003

Zie ook het hele boek Weldadige woningen, veertig ontwerpprincipes voor gezond bouwen