>

Permacultuur ontwerpen

Wat betekent dat nou eigenijk?

Voorbeeldje: Harald Wedig (Permacultuur expert) las onderweg naar Tilburg in een krant over problemen met de alsmaar groeiende ganzenpopulatie in de Hollandse weidegebieden. Schade voor de landbouwers, gedoe met compensatie-regelingen enzo… problemen!!!…  Hm… denkt een permarmculturist dan: Mischien zegt de wereld wel dat we op die weilanden beter ganzen kunnen “oogsten” in plaats van melk. En zo heb je van een “probleem” een “oplossing” gemaakt.

Bekijk het verschil tussen een monocultuur agrarisch landschap en polycultuur, permacultuurlandschap:
mono vs Permacultuur

Deze complilatie van twee foto's (uit Permaculture Magazine) en zijn daadwerkelijk hetzelfde landschap, met enkele jaren ertussen.
Bron: Permaculture Magazine, nummer 62
www.permaculture-magazine.co.uk
www.permaculture-magazine.nl

De EU zegt er dit van:
‘Permacultuur lijkt beloftes in te houden als effectieve beschermer en hersteller van biodiversiteit. Deze aanpak moet nader worden onderzocht en bevorderd. De EU moet er ook voor zorgen een volledig beeld te krijgen van de gevolgen van haar consumptiepatronen voor de biodiversiteit buiten haar grenzen.’
Lees daarvoor het verslag: Opties voor een EU-visie en een EU-doel voor biodiversiteit na 2010

Vaak wordt perma-cultuur in eerste instantie in verband gebracht met ecologisch tuinieren. En tuinieren is er ook zeker een onderdeel van; maar Permacultuur is veel meer dan dat. Het woord is een combinatie van: “Perma” en “Cultuur”,
Cultuur dus: Een door mensen ”beheerd” systeem…
En Permanent dus: Het systeem moet kunnen voortbestaan. Duurzaam kun je ook zeggen. Ofwel op zoek naar manieren om onze wensen en tegelijk de wensen van onze omgeving te bevredigen op een duurzame manier. Ja Hoera !!!… Dat is zo vaag… willen we allemaal wel !!!
Maar hoe doe je dat dan?
Perma-cultuur is in de eerste plaats een manier van naar de wereld kijken. Dat betekent “luisteren” naar onze eigen wensen en tegelijk naar de signalen die de aarde geeft. Da`s nog steeds erg vaag en abstract he… Eigenlijk is het heel simpel.
Gewoon je gezond verstand gebruiken en twee vragen beantwoorden.
Wat wil ik zelf hebben/gebruiken van mijn omgeving? en
Wat vraagt de omgeving van mij? En bij het zoeken naar het evenwicht tussen die twee is er maar een vuistregel: Eerlijk delen !!!

Eerlijk delen
Om duurzame systemen/processen te ontwikkelen ligt het voor de hand om de natuur als voorbeeld en als uitgangspunt te nemen. Natuurlijke eco-systemen blijken duurzaam te zijn en ze bieden ruimte aan talloze plant- en diersoorten (waaronder de mens).
Eco-systemenhouden zichzelf in stand, door het eerlijk delen van de bronnen, die in de levensbehoeften van de planten en dieren voorzien. Het systeem heeft allerlei ‘truckjes bedacht’ om de beschikbare bronnen te verdelen over een groot aantal planten- en dier-soorten die elkaar ondersteunen in plaats van ‘beconcurreren’ en is zo in staat om een enorme hoeveelheid biomassa in kringloop te houden.

Voorbeeld: Een soortenrijk bos 
Het bos is een meter of 30 hoog en bestaat uit een aantal ‘lagen’. De bomen (Eiken, elzen, haagbeuken), een struiklaag,(bosbes, vogelkers, braam, hazelaar, klimop) een kruidlaag (daslook, lelietje der dalen, aronskelk, varens, grassen)  een bodem-laag (gras, mossen, schimmels) en in de bodem gebeurt ook nog van alles (schimmels, wormen, insecten). Al deze planten en dieren maken gebruiken van verschillende zgn. niches binnen het systeem (in dit geval verschillende hoogte) om elk jaar hun levenscyclus te voltooien.  
forestgarden

Bij eerlijk delen is tijd een belanglrijk ‘instrument’.
In de lente, als de bomen nog geen blad hebben, dringt er veel licht door op de bodem. Zodra het warmer wordt en daglengte neemt iets toe, ‘begint de bodem te leven’. Er schiet een tapijt van daslook of bosanemoontjes uit de grond, die in drie weken tijd gaan bloeien en daarna weer verdwijnen. Ondertussen zijn de kruiden onkiemd (of uitgeschoten van de wortlestok) Als de stengels boven de bodembedekkers uit komen, vouwen die hun bladeren open om hun portie licht op te vangen. Ook de struiken beginnen dan in hoog tempo blad en bloemen te maken. En die dragen vruchten/zaden (lees: die zijn klaar met hun cyclus) in de nazomer want dan zijn de bomen aan de beurt. De bovenste takken zijn uitgelopen en zitten dik in het blad. Er dringt dan niet veel licht meer door op de bodem. De fototosynthese wordt lastiger voor de kleinere planten. Daar begint dan de ‘afbraak’. De vruchten en zaden worden nog verspreid (door dieren, water of wind), in en op de bodem nemen beestjes en schimmels de ‘de macht’ over. De nog levende planten en hun vruchten/zaden worden op gegeten door dieren, en schimmels beginnen van de dode plantenresten weer bruikbare voedingsstoffen te maken.
Uiteindelijk vallen in de herfst ook de bladeren van de bomen om de bodem nog eens bij te voeren (en zo weer klaar te maken voor een nieuwe cyclus).

Op deze manier worden ruimte, licht, water en voedingsstoffen eerlijk verdeeld over de levensgemeenschap. Elk individu heeft zijn eigen plek waar pecies dat, wat hij nodig heeft, beschikbaar is.

Met een Perma-cultuur blik naar de wereld kijken is eigenlijk:
Zoeken naar onze niche binnen het eco-systeem.
Ofwel: Hoe kunnen we aan onze eigen wensen voldoen zonder die van de rest van het systeem (en daarmee het systeem zelf) in de weg te zitten?

Schaal
Deze vraag kun je op elke schaal stellen.
Van “De hele wereld” tot “je moestuintje” maar ook ons Ecodorp kun je als eco-systeem beschouwen,(of als subsysteem binnen de maatschappij).
Hoe ziet de niche van ons Ecodorp eruit, op het stukje aarde waar we neerstijken en binnen de samenleving?
Hoe richten we die ons dorp dan in, zo dat de rest van het eco-systeem ook kan voortbestaan en zelfs voordeel kan hebben?
Welke niche ‘bezetten’ de bewoners, (de mensen, de dieren, de planten) binnen ons Ecodorp?

Ontwerpen
Bij het ontwerpen volgens perma-cultuur gaat het om twee dingen die allebei even belangrijk zijn. Het land en de mensen…
Hoe werkt het (eco)-systeem om ons heen?
Wat hebben wij nodig?
Waar en wanneer is het beschikbaar?
Wat geven we terug?
(of beter) Hoe brengen we onze (materiele) behoefte in kringloop met de omgeving?
Ofwel: De ontwerper staat tussen het land en onze wensen en zoekt naar manieren om twee die duurzaam aan elkaar te knopen.  

Een goed ontwerp-proces begint met een grondige verkenning van het ‘canvas’. Deze verkenning is te verdelen in drie hoofdgebieden. Die gebieden zijn natuulijk nauw met elkaar verweven (all is one) maar kunnen min of meer apart worden onderzocht.

  1. Bewonerswensen. Wat willen wij allemaal gaan opbouwen?
  2. Omgeving. Wat hebben we te bieden aan de wijken/dorpen in de omgeving en andersom?
  3. Land en gebouwen. Hoe ziet de ‘hardware’ van het gebied eruit en werkt het systeem?

NB: Het is belangrijk om eerst die verkenning af te maken alvorens te beginnen met ontwerpen. (“luister naar het canvas voordat je ertegen gaat praten” ofwel: begin niet te vroeg met invullen)

Bewonerswensen
Wat hebben we nodig?
De eerste stap is een zo concreet mogelijk beeld te krijgen van onze wensen. Om die wensen in beeld te brengen loopt er een enquete op de website. En op 17 mei zijn we met elkaar in gesprek geweest over onze wensen. Uit al die gegevens kunnen we een beeld krijgen over wat we nou willen met z`n allen.

Omgeving
Het andere element bij het ontwerp-proces is de omgeving. Om een duurzaam dorp neer te kunnen zetten, is noodzakelijk dat het ‘past’ in het in de (menselijke) omgeving.

Land
Wat heeft het land nodig? Om te kunnen bepalen wat het eco-systeem van ons nodig heeft, is het nodig om weten hoe het functioneert.
 
Wat willen weten over het Land?
Om te beginnen is het handig om een plattegrond te hebben. (Zelf maken is nuttig omdat het je aandacht sterk focust en je dwingt om goed naar het gebied te kijken). Maar een kaart is maar een 2 dimensionale voorstelling van het gebied. De werkelijkheid bestaat uit veel meer elementen, die allemaal relevant zijn voor het uiteindelijke ontwerp.

  1. Het 3-dimensionale ‘beeld’ van het gebied.
  2. De bodemstructuur
  3. De (grond)waterhuishouding
  4. De verschillende vegetatietypes
  5. De voorkomende diersoorten

En dan nog de relaties tussen al deze elementen, de niche van elke soort of de mechanismen die het eco-systeem in stand houden.
Anders gezegd: Welke ‘eerlijk delen-truckjes’ heeft het systeem bedacht.

Permacultuur is gebaseerd op een aantal Permacultuurprincipes die hier verder uitgewerkt zijn:
Permacultuurprincipes

Permacultuurontwerp in de praktijk: de ervaringen van Ad en Monique bij het opzetten van een grotendeels zelfvoorzienende boerderij op basis van Permacultuurprincipes. Een aanrader om te lezen, omdat de aanpak veel lijkt op wat we nu gaan doen voor het Ecodorp.
http://www.ecodorpbrabant.nl/html/hoe/permacultuur/permacultuurbijdegodin.php

Permacultuurtips:
Maak een kruidenspiraal in je tuin
Handleiding om een wormenboerderij te maken
Hoe zorg je voor een goed bodemleven